Where did all the trust go?

When we buy something from the Internet we often give our credit card details, we trust that the company will only charge us with the amount agreed and most importantly that our details will not end up in the wrong hands. Companies accepting credit cards trust that they will be compensated by the credit card companies and that their clients will not dispute the transaction and falsely accuse them for fraud. Practically any form of transaction using a credit card is based on trust. The same more or less applies for transactions made with cheques or even cash. The currency we use is guarantied by the state that issued it. When we accept it and retain it, even for short periods of time, we trust that its value will not disappear the next day due to hyperinflation or the central bank going bust.


In my humble opinion the stock market’s fundamental fault is that big companies ask simple people that know little or nothing about the financial markets to trust them, invest their savings and assume risks that are just way beyond them. The vast majority of shareholders has very little or no say at all on what strategy a company should follow, how it should manage its assets and compensate its stuff. However they still trust the companies issuing the stock and hope that their endeavor will pay off. Without this blind trust markets would crumble and would eventually become elitist clubs of the rich.

In any form of business trust is a fundamental thing without which no deal would ever take place. In business deals, even the most simple, humans basically trust either that there is mutual interest and that both parties will gain from the deal or they just trust their ability to extract profit from the other party at its expense, in other words “rip off” the other party. Yes even fraud is based on trust, some say that it is based on people being naive, when you trust the wrong person you are labeled naïve. On the other hand how can you know the other person’s true intentions?


All major institutions in modern societies are based on trust. People in most of their disputes trust the legal system. They trust their lawyer will serve their interests to the best of his or her abilities and that that the judiciary will be impartial and fair in its decisions. If this trust was lost everybody would take the law in his or her own hands and the law of the strongest would always prevail. Some people argue that the latter is a reality as we speak.

One cannot become a true leader without the trust of his followers. In times of war soldiers trust their officers with their lives to lead them into battle and if they get injured they trust their doctors will do anything possible to help them recover. Wars and basically all types of conflict are fundamentally based on mistrust. This is the case if we assume that it is a common interest for all humans to cooperate and live in harmony with each other.


People participate in a democracy because they trust that the politicians they vote to represent them will honor their commitments and serve honestly and wisely their communities. Citizens pay taxes because they trust that money will be spend in improving the infrastructure and providing education, national insurance and public safety and order. Government corruption, scandals, wasteful spending and bad public services will motivate people to cheat the government and avoid paying taxes. Simple people often have the feeling that the rich never assume their responsibility towards the society they profit so much from and that most of the tax burden is carried by the poor and those that have no means of finding loopholes in the tax system.

Working people pay towards their national insurance and/or pension fund scheme trusting that this money will be well managed and that one day they will be able to retire in dignity. Greedy, inexperienced pension fund managers in deregulated financial markets may easily dishonor this trust with catastrophic consequences. The same applies for bankers and mutual fund managers managing funds and assets that are not only based on contributions from the rich.


My personal opinion is that a company can never be too big to fail, there is always a risk when you invest in something. Even government insured bonds have a risk. You can never be too informed, in the end you have to trust your judgment and manage the risk appropriately. There are no magic recipes or sure bets. People trust the “modern wizards of finance” and often seek professional advice from stock brokers and bankers. My question is if they had all the answers then why would they share the knowledge? How much can you trust modern information networks providing information about the markets that are full of advertisements and sponsorships from the companies they provide information for? This apparent conflict of interest is bound to diminish people’s trust and raise questions on the ethics of such practices.


The recent economic crisis has damaged ordinary people’s confidence and trust on the modern capitalist system.They feel more and more that the system was designed to benefit few. They feel that their trust was mishandled by greedy people that pushed for more deregulation. They preached that deregulation was equivalent to freedom and forgot to mention that regulations exist to minimise the risk and protect the weak.


The freedom provided to big companies in terms of creative accounting and asset management has undermined transparency and has made it extremely difficult to register assets and liabilities of large corporations that have failed. The accounting mess that is around the market, which is inflated by dodgy mergers and acquisitions, will take years to clear up and I very much doubt there is sincere will by the “big bosses” to do so. Plenty of investors fear that everybody is trying to berry the tracks that lead to those that were responsible for the mess, nobody wants to register the true size of their damages, and plenty of bad loans are still measured as potential assets. In the absence of honesty and accountability trust is quickly fading away.


Total freedom means total trust .such a thing in order to work would need all of us to be not just good, honest, law obedient citizens but saints. It is clear that risk and trust go together and both should be well thought. Those arguing for more regulation and state responsibility are not necessarily communists and/or weak, they just are a bit more conservative in terms of financial risk.


With deregulation often come great business opportunities the majority of which unfortunately is based on blind trust and excessive risk. Deregulation made it possible for big financial institutions to design and trade exotic, complex, high-risk financial products. These products brought quick, high short-term profits and fueled up the greed for more regardless the risk. Now that the bubble has burst it is again the ordinary people that suffered the most, the backbone of the tax system, which will pay for the mess to be cleaned up. It is much expected that the strong players will some how be bailed out, the excuse given is that they are crucial to the systemic structure of the markets. Sorry but I disagree, bailing them out is just plainly not fair and sets a bad example that puts the foundations of the system into doubt. Efforts should be coordinated into providing assistantship to the weak, those that are least responsible for what has happened.


So far I have not seen much evidence of regret from those that are truly responsible for the mess. Instead I have heard plenty of privileged blaming the poor fellows that were not able to pay their mortgages. They argue that the poor should have no dream of owning a home no matter how hard they work and try because they just not efficient or wise enough to do so. Blaming the poor and the middle class that do not have enough air to breathe for not providing enough air to maintain your financial babble I do not believe is a wise strategy for restoring trust. On the other hand returning some of the hefty bonuses they received in the past would probably be a good start in restoring some of the lost trust. I still believe that the wealthy and those in power, however strong they are, they still require a minimum public trust. This, I hope, will prevent them from becoming too greedy and irresponsible before it is too late.


After a major financial crisis we often listen to the “financial wizards” advising us that if we could not bear the loss we should not have invested in the stock market or other financial products. Thanks for the good advice but honestly where were you when things were going well, did you advise us then to be more cautious. The value of advice and information given is directly related to the time it is given. If you loose a bet you need no preaching about how bad a decision your bet was. Instead of discussing how bad things are efforts should be coordinated in fixing things and preventing similar catastrophes in the future. Sure lessons should be learnt from what has happened but it is rather hypocritical to simply punish and humiliate those that suffered the most because they showed excessive amounts of trust in a fundamentally flawed system.


People need to trust each other. Otherwise no form of functional society would be possible. In real life people make decisions based on trust every day and they fundamentally have faith on the honesty of others, otherwise they would not interact with each other. People accept that they do not live in an idealistic society but still need to believe that the “bad people”, their enemies are a minority and that the majority of people would respect them and be fair towards them.


All the above was written in good faith… just trust me.

Ωμός Ρεαλισμός

Στις μέρες μας όπου ο η αυτογνωσία, η ευθύτητα η επιμονή και πάνω από όλα ο ρεαλισμός θεωρούνται αρετές τα πολιτικά και γεωστρατηγικά παιχνίδια των ισχυρών γίνονται ολοένα πιο δαπανηρά, σκληρά και τυχοδιωκτικά. Η διεθνής νομολογία, οι διεθνείς οργανισμοί, η διπλωματία, η θρησκεία και οι μεγάλες ιδιωτικές εταιρίες αποτελούν πολύτιμα εργαλεία στην επίτευξη βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων στόχων σε μια πολιτική σκακιέρα όπου η παρτίδα μοιάζει να έχει κριθεί προ πολλού.

Λαϊκιστές ηγέτες, αρχηγοί κρατών μαριονέτες, «φιλάνθρωποι» μεγιστάνες του τύπου και της οικονομίας, «ήρωες πολέμου», φονταμενταλιστές και «κουλτουριάρηδες πολιτικοί φιλόσοφοι» συγκρούονται σε μια αρένα όπου το αιμοδιψές κοινό αναζητά την λύτρωση μέσο της καταστροφής του «αόρατου εχθρού». Ο πατριωτισμός έχει δώσει τη θέση του στον εθνικισμό, ο σοσιαλισμός στον αδυσώπητο καπιταλισμό και στον νεοφιλελευθερισμό. Το μεγαλύτερο όμως ίσως δυστύχημα είναι πως ο ιδεαλισμός έχει δώσει προ πολλού τη θέση του στον ωμό ρεαλισμό.

Είναι αυτός ο ρεαλισμός που ωθεί τους ισχυρούς να συνασπίζονται έναντι των αδυνάτων για να προστατεύσουν και να αυξήσουν τα κεκτημένα. Είναι αυτός ο ρεαλισμός που επιβάλει τον παραμερισμό των ηθικών αξιών, τροφοδοτεί την αλαζονεία και προωθεί την καχυποψία. Ο ρεαλισμός απαιτεί την εφαρμογή του δίκαιου μόνο όταν αυτό είναι άμεσα εφικτό και είναι επωφελές για αυτόν που το επιβάλει.

Χάρη στις «ευγενείς» δωρεές των οικονομικά ισχυρών έχουμε γεμίσει με ινστιτούτα προώθησης της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι οργανώσεις αυτές σε συνδυασμό με άλλα «ευαγή φιλανθρωπικά» ιδρύματα στην καλύτερη εκπροσωπούν και προβάλουν την ματαιοδοξία των ιδρυτών τους, ενώ στην χειρότερη αποτελούν προκάλυμμα για χειραγώγηση κοινωνικών ομάδων και εργαλεία για «πονηρά» πολιτικά παιχνίδια.. Διαφημίζουν διάφορα «ιδεαλιστικά» προγράμματα και προωθούν μια ωμή ρεαλιστική προσέγγιση της παγκόσμιας πραγματικότητας. Οι οργανώσεις αυτές μαζί με τα «ανεξάρτητα» και «έγκυρα» μέσα ενημέρωσης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του προβλήματος.

Την ώρα που οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες έχουν σπάσει κάθε ρεκόρ οι μεγιστάνες ξοδεύουν ένα μικρό μέρος από τα πλούτη τους για να απολαμβάνουμε από τον καναπέ του σπιτιού μας τα κατορθώματα κάποιων επαγγελματιών αθλητών ή για τους πιο κουλτουριάρηδες δαπανηρά καλλιτεχνικά δρώμενα. Ο ρεαλισμός τους δεν τους αφήνει να προσφέρουν κάτι πιο χειροπιαστό. Ποιος θα τους κατηγορήσει, ποιος θα τους ψέξει? Ο ρεαλισμός άλλωστε δεν αφήνει χώρο για θυσίες και πραγματικούς ευεργέτες.

Αρκεί κανείς να προσέξει τον κυνισμό στο βλέμμα των σύγχρονων θεών της διπλωματίας για να καταλάβει ότι δεν υπάρχουν έντιμοι συμβιβασμοί και συμμαχίες, μόνο κυνηγοί, θηράματα και λυκοφιλίες. Κάποτε η ευγένεια, η μόρφωση, η πνευματική καλλιέργεια αποτελούσαν προτερήματα, σήμερα τα στοιχεία αυτά αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα στην εφαρμογή γερακίσιων, τυχοδιωκτικών πολιτικών που απατούνται για να επιβιώσει κανείς στη διεθνή πολιτική σκηνή.

Οι θιασώτες του ωμού ρεαλισμού ανάμεσα στους ισχυρούς υποστηρίζουν πως ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Διατείνονται πως αγωνίζονται για την εγκαθίδρυση ενός πιο δίκαιου, πιο δημοκρατικού και πιο εύπορου κόσμου. Τα μέσα όμως που χρησιμοποιούν, όσο ευφυή και αν είναι, προδίδουν μια έλλειψη ηθικών αξιών και συνεπώς κλονίζουν την εμπιστοσύνη και δημιουργούν εύλογες αμφιβολίες για τους πραγματικούς τους σκοπούς. Το ζωώδες ένστικτο επιβίωσης και ο μακιαβελισμός των μεθόδων τους τρομοκρατούν και σοκάρουν. Η ευφυΐα τους αντί να προκαλεί τον θαυμασμό προκαλεί φόβο και ανασφάλεια για το μέλλον.

Ο ρεαλισμός βασίζεται στην τέχνη του εφικτού. Ποιό είναι όμως το εφικτό και ποιός είναι ο πιο εύκολος δρόμος επίτευξης του? Μήπως η συνείδηση και η ηθική αποτελούν τροχοπέδη στην επίτευξη του? Ο ιδεαλισμός οδηγεί στο ανέφικτο? Ταιριάζουν τα ηθικά διλήμματα στον ηγέτη μια ομάδας όταν προσπαθεί με τη δράση του να την ωφελήσει? Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα? Είναι άραγε γραφικό να προσπαθεί κανείς να δρα δίκαια και ονειρεύεται έναν πιο δίκαιο κόσμο? Τα ερωτήματα, ειδικά τα ηθικά, που γεννά η άκρατη εφαρμογή του ωμού ρεαλισμού στις μέρες μας είναι πολλά και δύσκολα θα βρουν απόλυτες απαντήσεις.

Καταλήγοντας αισθάνομαι πως η διαρκής εφαρμογή και εξύψωση σε δόγμα του ρεαλισμού στη δράση των ισχυρών κλονίζει τα ουμανιστικά θεμέλια του πολιτισμού μας και αποτελεί πηγή πολλών δεινών και δυσεπίλυτων προβλημάτων. Τα πρόσκαιρα οφέλη και η ισχύς που προσφέρει στερούν τον κόσμο από τη δημιουργία, το όραμα και την ελπίδα . Τα λόγια μου είναι ίσως σκληρά γιατί απηχούν τον έντονο φόβο μου πως παγκοσμίως, παρά τα τεχνολογικά επιτεύγματα, αργά αλλά σταθερά εισερχόμαστε σε έναν πνευματικό μεσαίωνα όπου αναβιώνουν τα πιο άγρια πάθη του φεουδαρχικού παρελθόντος. Ελπίζω πάντα, ίσως όχι σκεπτόμενος ρεαλιστικά, πως η σκοταδιστική αυτή στροφή θα είναι πρόσκαιρη και πως θα βρεθούν χαρισματικοί άνθρωποι να αντιστρέψουν την κατάσταση.

Αξίες και Υπεραξίες, Ρεαλισμός και Μύθοι

Τι διαφορά στην αξία έχει ένα κόσμημα αν το έχει φορέσει μια πριγκίπισσα από το αν το έχει φορέσει η κόρη ενός μεγαλέμπορα της λαχαναγοράς? Συγνώμη αλλά για εμένα καμία. Ένας άνθρωπος όσο σπουδαίος και να έχει υπάρξει δεν μπορεί να προσδώσει κάποια ιδιαίτερη αξία στα αντικείμενα του. Το ιδιόχειρο σημείωμα ενός ποιητή ή ενός τραγουδιστή αν το περιεχόμενο έχει εκδοθεί και έχει γίνει γνωστό στο κοινό, ρεαλιστικά δεν αξίζει τίποτα παραπάνω από το σημείωμα για την παραγγελία της εβδομάδας στο σούπερ μάρκετ. Κάποιοι επιτυχώς έχουν καταφέρει να δώσουν μυθική χρηματική αξία σε απλά πράγματα τα οποία μόνο συμβολική ή συναισθηματική αξία έχουν. Στις δημοπρασίες βλέπουμε καθημερινά να ξοδεύονται περιουσίες για την απόκτηση ανούσιων κειμηλίων διαχρονικών αλλά και εφήμερων προσωπικοτήτων. Οι αετοί των μεγάλων οίκων δημοπρασία κάνουν συστηματικά εμπόριο φαντασίωσης, συναισθημάτων και μύθων.

Θα επιχειρήσω να γίνω ακόμη πιο ανατρεπτικός. Ο πρωτότυπος πίνακας ενός μεγάλου ζωγράφου δεν έχει καμία παραπάνω αξία για εμένα ένα από τα εκατομμύρια τέλεια αντίγραφα του, που ένας άσημος αλλά χαρισματικός κινέζος έχει φτιάξει για ένα μεροκάματο. Το σύγχρονο χρηματιστήριο της τέχνης αποτελεί μάλλον προσβολή στην μνήμη των καλλιτεχνών, άσημων ή διάσημων, που πέθαναν κυριολεκτικά στην ψάθα. Συχνά παρατηρούμε το μακάβριο γεγονός τα έργα ενός καλλιτέχνη να παίρνουν απότομα αξία μετά τον θάνατο του, όταν αυτός δεν θα μπορεί να κερδίσει τίποτα. Γύρω από τους καλλιτέχνες χτίζονται από τους συλλέκτες, τους γκαλερίστες και τους μεσάζοντες μύθοι για μα υποστηριχθεί η αξία των έργων τους ακόμη και αν αυτά είναι αμφίβολης αξίας.

Κάποτε οι άνθρωποι επεδίωκαν να γεμίζουν τα σπίτια τους με έργα τέχνης που τους αντιπροσώπευαν, που τους άγγιζαν. Σήμερα οι περισσότεροι επιδιώκουν απλώς να αποκτήσουν έργα τέχνης αναγνωρίσιμα, γνωστών δημιουργών για να εντυπωσιάσουν τον κοινωνικό τους περίγυρο και να ικανοποιήσουν την ματαιοδοξία τους. Δυστυχώς δίνουμε μεγάλη έμφαση και αξία σε μικρά πράγματα μόνο και μόνο επειδή μας τα επιβάλει η κρατούσα μόδα και υποτιμάμε πράγματα που θα μας έκαναν πραγματικά ευτυχισμένους

Σήμερα αξία έχει αποκτήσει ακόμη και η υπογραφή κάποιου τυχάρπαστου ποδοσφαιριστή σε μια ιδρωμένη φανέλα. Αλήθεια πόσο αλαζονικό είναι αντί να κάνουν γενεές δωρεές σε χρήμα οι πλούσιοι να χαρίζουν άχρηστα προσωπικά τους είδη για να δημοπρατηθούν υπέρ κάποιας φιλανθρωπικής οργάνωσης από την οποία κερδίζουν δωρεάν διαφήμιση και υστεροφημία. Φανταστείτε πόσο φουσκώνει ο θρύλος ενός ποδοσφαιριστή όταν η φανέλα που φόρεσε σε κάποιον αγώνα για 90 λεπτά πουλιέται όσο μια Μερσεντές.

Ποτέ δεν κατάλαβα αυτούς που ξόδευαν μια μικρή περιουσία για να υποστηρίξουν κάποια αθλητική ομάδα ή για να ακούσουν ζωντανά ένα συγκρότημα. Αλήθεια τι τους έδωσε η ομάδα ή το συγκρότημα για να δικαιολογεί μια τέτοια αφοσίωση? Είναι δυνατόν λίγες στιγμές διασκέδασης να είναι τόσο ακριβές? Γιατί θα πρέπει να πλουτίσει και το τελευταίο δισέγγονο των αναπληρωματικών της Ρεάλ ή της Τσέλσυ για να δούμε λίγη μπάλα? Είναι δυνατό ένας τραγουδιστής με ένα τραγούδι να βγάζει περισσότερα από κάποιον που ανακάλυψε ένα σημαντικό φάρμακο. Τι το σπουδαίο προσφέρουν οι ατζέντηδες αθλητών και τραγουδιστών για το οποίο πρέπει να αμείβονται με εκατομμύρια ευρώ???

Κάποτε ξέραμε μια ντουζίνα παίχτες που παραδεχόμαστε. Σήμερα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μας βομβαρδίζουν με εκατοντάδες ονόματα από τα «μεγάλα πρωταθλήματα» που θα πρέπει να θυμόμαστε, να προσκυνάμε και να χρυσοπληρώνουμε. Αλήθεια πόσο μεγάλη είναι η διαφορά του κακοπληρωμένου και ανασφάλιστου νεαρού ποδοσφαιριστή, Έλληνα και ξένου, της ελληνικής Β εθνικής από τους μεσόκοπους Βραζιλιάνους που χρυσοπληρώνουν οι ομάδες της Α Εθνικής.

Αντί να βγούμε στις αλάνες να κλωτσήσουμε μια μπάλα, να αθληθούμε και να το ευχαριστηθούμε σπάμε καθίσματα σε άδεια γήπεδα και ξημεροβραδιαζόματε μπροστά από την τηλεόραση να συζητάμε για την μπάλα που θα θέλαμε να δούμε.

Μια νέα οικονομική ολιγαρχία αποτελούμενοι από διάσημους καλλιτέχνες και αθλητές απομυζά τον ιδρώτα των φαντασιόπληκτων οπαδών τους. Συμμέτοχοι σε αυτό τον παραλογισμό οι παράγοντες των μέσων μαζικής ενημέρωσης, οι ατζέντηδες και η βιομηχανία του θεάματος.


Γίναμε, φοβάμαι, οπαδοί της υπερβολής και του ψέματος. Προσκυνήσαμε σα θεά την τελευταία ατάλαντη τραγουδίστρια (και από φωνή κορμάρα) γιατί την είδαμε στην τηλεόραση. Κάναμε ήρωες κάποιους «βιρτουόζους της μπάλας» γιατί μας τους επέβαλαν κάποιοι αγράμματοι αθλητικογράφοι. Ταυτιστήκαμε με γυαλιστερούς ηθοποιούς, που τα βάζουν με χίλιους στην μεγάλη οθόνη, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχουν πάει ούτε φαντάροι. Εναποθέσαμε με την ψήφο μας την τύχη της χώρας μας σε «λαμπερά πρόσωπα»,ότι λάμπει όμως δεν είναι χρυσός. Έχουμε κάνει τα ασήμαντα σπουδαία και τα σπουδαία ασήμαντα και συνεπώς δίκαια οι επιτήδειοι δίκαια θησαυρίζουν από τη βλακεία μας. Αυτό που με τρομάζει δεν είναι το οικονομικό κόστος αλλά το γεγονός ότι βαθειά μέσα γινόμαστε περισσότερο δυστυχείς, ματαιόδοξοι και ανασφαλείς. Μαζί με τη λογική μας χάνουμε και το συναίσθημα και συνεπώς την ανθρωπιά μας.

Πολιτική και Οικονομική Αστάθεια, Διπλωματική Απομόνωση – Φόβοι και Προβληματισμοί

Η αποτυχημένη κυβερνητική πολιτική αλλά κυρίως οι διεθνείς εξελίξεις έχουν εδραιώσει πια ένα κλίμα πολιτικής και οικονομικής αστάθειας στη χώρα μας. Στο πρόσφατο παρελθόν αισθανόμασταν, μάλλον εσφαλμένα, πως οι ραγδαίες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, ακόμη και στη γειτονιά μας, τα πολύπαθα βαλκάνια, δεν μας άγγιζαν. Είχαμε την ψευδαίσθηση πως ήμασταν η «Ελβετία» των βαλκάνιων και πως τίποτα δε θα εμπόδιζε την ανάπτυξη της χώρας μας. Δεν αντιληφθήκαμε ίσως ακόμη πως σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο κόσμο η σημασία μας, οικονομικά, δημογραφικά ακόμη και πολιτιστικά περιορίζεται με ταχείς ρυθμούς.

Ξαφνικά τώρα με τις πρόσφατες αλλαγές συνόρων και τις αλυτρωτικές διαθέσεις των γειτόνων μας αισθανθήκαμε περισσότερο μόνοι από ποτέ, χωρίς συμμάχους. Η έλλειψη κατανόησης για τα δίκαια αιτήματα μας από το δυτικό κόσμο (κοινή γνώμη και κυβερνήσεις), που εξιδανικεύαμε κάποτε, μας πληγώνει και μας γεμίζει απαισιοδοξία για το μέλλον. Τώρα για πρώτη φορά στην περίοδο της μεταπολίτευσης νιώθουμε έντονα τις επιπτώσεις της παγκόσμιας αστάθειας. Ο φόβος που νιώθουμε απέναντι σε εξωτερικές απειλές είναι πολλαπλάσιος αυτού που νιώθαμε την περίοδο του ψυχρού πολέμου, παρόλο που τότε συνορεύαμε κυρίως με χώρες που ανίκανε στο ανατολικό μπλοκ.

Σήμερα όλοι οι γείτονες μας, θεωρητικά τουλάχιστον, θέλουν να ενταχθούν στις συμμαχίες, που πιστά υπηρετούσαμε τόσα χρόνια, αυτό όμως αντί να φέρνει τη σταθερότητα δημιουργεί προστριβές. Υπάρχει έντονη ανησυχία, σχεδόν πεποίθηση, πως η ένταξη τους θα γίνει με την ταυτόχρονη εις βάρος μας επίλυσης των διαφορών τους με μας. Οι διαμεσολαβητές που άκριτα έχουμε αποδεχθεί στις διπλωματικές μας διαπραγματεύσεις δεν μας εμπνέουν καμία εμπιστοσύνη, τους αισθανόμαστε περισσότερο σαν συνηγόρους των αντιδίκων μας σαν μοχλούς πίεσης στους οποίους είμαστε ανήμποροι να αντισταθούμε.

Νιώθουμε περισσότερο από ποτέ πως οι συμμαχίες στις οποίες ανήκουμε (ΝΑΤΟ, Ευρωπαϊκή Ένωση) δεν αποτελούν διπλωματικά όπλα αλλά πως μας δεσμεύουν και υποβαθμίζουν οποιαδήποτε εθνική στρατηγική. Οι στρατηγική αξία και θέση μας στους οργανισμούς αυτούς υποχωρεί διαρκώς. Για κάποιους από τους εταίρους μας μοιάζουμε ιδιαίτερα ενοχλητικοί, ειδικά όταν απειλούμε με βέτο ή όταν εκλιπαρούμε για κάποιο φιλικό προς τα αιτήματα μας ψήφισμα. Ο ευρωσκεπτικισμός έχει φουντώσει, οι ελπίδες για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη έχουν πλέον εξανεμιστεί, τα όνειρα μας για μια ισότιμή θέση στην Ευρώπη εξελίσσονται σε εφιάλτη. Οι διεθνείς οργανισμοί από πυλώνες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι πλέον για μας όργανα άσκησης πολιτικής και οικονομικής πίεσης των ισχυρών απέναντι σε μας τους «ανυπεράσπιστους αδύνατους». Από το ένα άκρο δηλαδή περάσαμε στο άλλο. Οι αντιδράσεις μας είναι συναισθηματικές και όχι ορθολογικές.

Πως συνέβη όμως και έχουμε αποκτήσει τόσους εχθρούς, ειδικά ανάμεσα στους υποτιθέμενους συμμάχους μας? Η αντιπαράθεση μας με την υπερδύναμη Τουρκία μας έχει σίγουρα αδυνατίσει διπλωματικά και οικονομικά, αλλά από μόνη της δεν εξηγεί τις εκκρεμότητες που έχουμε με μια σειρά από χώρες ούτε τις αλλεπάλληλες ταπεινωτικές διπλωματικές ήττες που έχουμε υποστεί. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες δεν έχουμε επιλύσει καμία σημαντική εκκρεμότητα ενώ ξεπηδούν συνεχώς καινούριες. Το πιο δυσάρεστο και ανησυχητικό είναι ίσως πως έχουμε μοιρολατρικά συμβιβαστεί με αυτήν την πραγματικότητα και αισθανόμαστε πολύ μικροί και πολύ αδύναμοι για να την ανατρέψουμε.

Η απομόνωση στην οποία έχουμε καταφύγει για να περιφρουρήσουμε τα κεκτημένα προηγούμενων ένδοξων γενιών μας οδηγεί συχνά στην ξενοφοβία ή οποία αποτελεί βούτυρο στο ψωμί των εθνικιστών. Εκφραστές αρτηριοσκληρωτικών, σκοταδιστικών και διχαστικών ιδεολογιών βρίσκουν πλέον ακροατήριο και οπαδούς ακόμη και σε κοινωνικές ομάδες που στο παρελθόν ήταν ιδιαίτερα προοδευτικές. Στις άκαρπες συζητήσεις που γίνονται για την εξωτερική πολιτική είναι δύσκολο κατά τη γνώμη μου πια να ξεχωρίσεις τους ακροδεξιούς από τους φιλελεύθερους και τους αριστερούς. Όλοι φωνάζουν άσκοπα και αλληλοκατηγορούνται επιδιώκοντας ίσως πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη. Δεν υπάρχει καμία στρατηγική, καμία συνεργασία, καμία ομοψυχία. Ο ουμανισμός και το όραμα έδωσαν τη θέση τους στο σκεπτικισμό, την μισαλλοδοξία και την συγκρουσιακή πολιτική.

Η οικονομική μας διολίσθηση και η ξενοφοβία κάνουν την ομαλή ένταξη των μεταναστών στον κοινωνικό ιστό ολοένα και πιο δύσκολη. Είναι ορατός ο κίνδυνος να καταρρεύσει η πολυπολιτισμική κοινωνία που προσπαθούμε να οικοδομήσουμε. Αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο αν αναλογιστούμε πως δημογραφικά και παραγωγικά έχουμε βασιστεί στους μετανάστες. Η οικονομική αστάθεια πλήττει την κοινωνική συνοχή και προκαλεί κοινωνική αστάθεια, που σύντομα θα οδηγήσει σε δυσάρεστες συγκρούσεις.

Στην αρχή του περασμένου αιώνα, σε εποχές πολύ πιο ταραγμένες και πολύ πιο δύσκολες, κάναμε όνειρα, σήμερα? Ακόμη και μετά την μικρασιατική καταστροφή βρήκαμε τις δυνάμεις να επιβιώσουμε. Η αστάθεια στο παρελθόν μας εμπόδιζε αλλά δεν μας σταματούσε. Βγάλαμε τα μάτια μας με τον εμφύλιο και τη δικτατορία αλλά βρήκαμε το θάρρος να συμφιλιωθούμε. Την αναγκαία συμφιλίωση με τους παλιούς μας εξωτερικούς εχθρούς γιατί δεν μπορούμε να την επιτύχουμε?

Πάντοτε η σχέση μας με τους «μεγάλους συμμάχους» μας ήταν υποτελική και αυτό ήταν πηγή πολλών δεινών και αιτία για συστηματική υποβάθμιση των δημοκρατικών μας θεσμών. Την προβληματική αυτή σχέση όμως οι χαρισματικοί πολιτικοί του παρελθόντος την διαχειρίζονταν σίγουρα καλύτερα. Σήμερα η εμπιστοσύνη μας στους ηγέτες μας έχει κλονιστεί, τους θεωρούμε ανικάνους να επιλύσουν ακόμη και απλά προβλήματα της καθημερινότητας και αμφισβητούμε ευθέως ακόμη και τις προθέσεις τους. Κάποιοι μιλούν για επικίνδυνη πολιτική αστάθεια, που γεννά φαινόμενα διαφθοράς και ακυβερνησίας άλλοι προχωρούν παραπέρα και υποστηρίζουν πως υπάρχει βαθειά ηθική και θεσμική κρίση.

Κάποτε σφαζόμασταν για ιδέες (εμφύλιος) σήμερα η πλειοψηφεία των αγώνων και των ανησυχιών μας περιστρέφονται γύρω από το χρήμα. Θύματα του φιλελεύθερου καπιταλιστικού μοντέλου στο οποίο ποντάραμε το μέλλον της χώρας τρομάζουμε τώρα μπροστά στις επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας. Δε φαίνεται να έχουμε κανένα μέσο αντίδρασης στα νέα δεδομένα, νιώθουμε και σαφώς είμαστε απροετοίμαστοι. Η οικονομική μας υπερχρέωση σε κρατικό και ιδιωτικό επίπεδο και τα δομικά προβλήματα της εθνικής μας οικονομίας μας κάνουν ιδιαίτερα ευάλωτους. Οι νέες γενιές είναι αισθητά φτωχότερες και λιγότερο παραγωγικές από τις προηγούμενες παρόλο που στα χαρτιά τουλάχιστον είναι πιο μορφωμένες, πιο επαγγελματικά καταρτισμένες και συνεπώς πιο ελπιδοφόρες.

Η κρίση αυτή μας κάνει ακόμη πιο κυνικούς, φιλάργυρους και υλιστές, η κοινωνική αλληλεγγύη υποχωρεί και η δίψα για εύκολο χρήμα μεγαλώνει. Όλοι κάνουν βραχυπρόθεσμα σχέδια, άλλωστε κανείς δεν ξέρει τι θα μας ξημερώσει. Το στρες και το άγχος για το αύριο δεν μας αφήνουν να δούμε με ηρεμία και να απολαύσουμε το σήμερα. Διατηρούμε απλώς μια φρούδα ίσως ελπίδα πως τα πράγματα κάπως θα εξισορροπηθούν, τα προβλήματα θα κάνουν το κύκλο τους και πως μια νέα αποχή ευημερίας και σταθερότητας θα έρθει.

Δεν μου αρέσει να κλείνω τους προβληματισμούς μου απαισιόδοξα. Έτσι αποφάσισα να κάνω μια παράτολμη πρόβλεψη. Η κοινωνία μας όσο συμβινασμένη και απροετοίμαστη και αν είναι θα σκληραγωγηθεί από τις πρόσφατες εξελίξεις και θα βρει μηχανισμούς άμυνας και αυτορύθμισης. Τα σημερινά προβλήματα μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν ευκαιρίες για το μέλλον.

P.S.

Φλυάρησα ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ίσως το έκανα για να εκτονωθώ, ίσως λέω.

Προσπάθησα να βάλω το συναίσθημα στην άκρη και να δω τα πράγματα καθαρά με τη λογική, δεν νομίζω όμως πως το πέτυχα σε ικανοποιητικό βαθμό.

Οι ανησυχίες και οι ερμηνείες μου δεν αποτελούν θέσφατο.

Η αντιμετώπιση της αστάθειας προϋποθέτει ευελιξία και διάθεση για σοβαρές θυσίες.

Ελευθερία της Έκφρασης και Ανώνυμες Καταγγελίες - Ανησυχίες και Σκέψεις

Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί ένα αναπόσπαστο συστατικό της δημοκρατίας μας. Ποια είναι όμως τα όρια της, με ποιο σκεπτικό τείθονται και πώς τα προασπίζουμε? Υπάρχει για παράδειγμα το δικαίωμα στην ανώνυμη καταγγελία και κάτω από ποιες προϋποθέσεις μια τέτοια καταγγελία μπορεί να εκληφθεί σαν απόπειρα συκοφαντικής δυσφήμισης? Οι καταγγέλλοντες πρέπει να αποκαλύπτουν το όνομα τους τουλάχιστον στις δικαστικές αρχές ή σε κάποιον άλλο θεσμό διασφάλισης της διαφάνειας ή πρέπει να έχουν το δικαίωμα να παραμένουν ανώνυμοι όποια και να είναι η φύση της καταγγελίας τους?

Είναι αλήθεια πως μερικές φορές οι καταγγέλλοντες αισθάνονται πολλοί μικροί για να κάνουν την καταγγελία τους επώνυμα ειδικά αν το πρόσωπο ή οργανισμός που καταγγέλλουν είναι ιδιαίτερα ισχυρός και διαπλέκεται με τους θεσμούς ασφάλειας και δικαιοσύνης. Όσο μεγαλύτερο είναι το έγκλημα τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα οι καταγγέλλοντες να θέλουν να προασπίσουν την ανωνυμία τους. Ο φόβος της απόπειρας αποσιώπησης της καταγγελίας ή ακόμη και της εκδίκησης από τους καταγγελλόμενους κάνει πολλές φορές τις ίδιες τις αρχές να επιθυμούν με κάθε μέσο να περιφρουρήσουν την ταυτότητα των καταγγελλόντων.

Όταν όμως η καταγγελία γίνεται ανώνυμα περιορίζεται αισθητά το δικαίωμα υπεράσπισης του καταγγελλομένου. Για παράδειγμα είναι πολύ δύσκολο να αποδείξει ο καταγγελλόμενος πως υπάρχει δόλος από τη πλευρά του καταγγέλλοντος. Του στερείται το δικαίωμα να προχωρήσει σε αξιολόγηση του χαρακτήρα και των κινήτρων του καταγγέλλοντος. Συνεπώς η αξία μια καταγγελίας είναι πολύ μεγαλύτερη όταν γίνεται επώνυμα διότι διασφαλίζονται πλήρως και τα δικαιώματα του καταγγελλομένου.

Η κατάχρηση το δικαιώματος στην ανώνυμη καταγγελία μπορεί να οδηγήσει στην αυθαιρεσία, ακόμη και στην κάλυψη δυσφημιστικών εκστρατειών που γίνονται με σκοπό το πολιτικό ή οικονομικό κέρδος. Η ανωνυμία στην καταγγελία είναι συχνά ένα όπλο που χρησιμοποιούν επίσης εκβιαστές και μέλη ακραίων ιδεολογικά περιθωριακών ομάδων.

Αν μια καταγγελία αποδειχθεί αβάσιμη πρέπει ή όχι να τιμωρείται ο καταγγέλλων και ποιο πρέπει να είναι το είδος και το εύρος της ποινής? Πώς μπορεί κανείς να αποδείξει πέρα πάσης αμφιβολίας πως ο καταγγέλλων είχε δόλο, ή έστω πως δεν ερεύνησε επαρκώς τα στοιχεία του πριν τα δημοσιεύσει? Οι νόμοι που διασφαλίζουν την υπεύθυνη ενημέρωση μήπως μερικές φορές περιορίζουν σημαντικά την ελευθερία της έκφρασης και προστατεύουν τους «εγκληματίες» του συστήματος? Δύσκολες ερωτήσεις, που αποτελούν αντικείμενο έντονου προβληματισμού. Έχω την αίσθηση πως οι απαντήσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με την κοινωνία, την εποχή και το επίπεδο δημοκρατίας και ασφάλειας το οποίο επιθυμούμαι.

Στο όνομα της ελευθερίας στην έκφραση διατυπώνονται συχνά αφελείς, διχαστικές, επικίνδυνες συνομωσιολογικές θεωρίες, αβάσιμες, αυθαίρετες καταγγελίες και ακραίοι εθνικιστικοί λίβελοι. Το δυστύχημα είναι πως πολλές φορές αυτές οι ακραίες θέσεις διατυπώνονται ανώνυμα, έτσι όμως δεν μπορεί να υπάρχει διάλογος, είναι πολύ δύσκολο να συζητάς με φαντάσματα.

Αν απλώς παραθέτει κανείς κάποιες σκέψεις ή μια κριτική της καθημερινότητας η ταυτότητα του μας είναι συχνά αδιάφορη, αφού είναι απίθανο να υποκρύπτεται κάποια στρατηγική. Αν όμως ακολουθεί μια καταγγελτική, συγκρουσιολογική λογική η ταυτότητα του μπορεί να αποκαλύψει πολλά για την συλλογιστική του πρακτική και τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα του.

Ανατροπές και ριζοσπαστικές αλλαγές δεν επιτυγχάνονται κατά την προσωπική μου άποψη με ανώνυμες καταγγελίες και επιθέσεις κατά του «συστήματος». Αν ο εχθρός είναι «αόρατος» και εσύ γίνεσαι «αόρατος» για να τον πολεμήσεις είναι ορατός ο κίνδυνος από μέρος της λύσης να μετατραπείς σε μέρος του προβλήματος.

P.S.

Α) Τα παραπάνω είναι απλώς ανησυχίες και σκέψεις και δεν αποτελούν κύρηγμα ή προτάσεις για αλλαγή στους θεσμούς.

Β) Η ανωνυμία δεν είναι πάντοτε κάτι το πονηρό, ούτε είναι συνώνυμη της έλλειψης θάρρους.

Language a Tool of Expression – Thoughts and Feelings Associated with its Use

My native language is Greek but from time to time I feel the urge to express my ideas and emotions in English, a language that is usually associated with my technical writing and academic studies. When I choose to start writing in English, I generally find great difficulties in expressing meaningful things I would feel proud of and often suffer from writer’s block. The truth is I am never comfortable with writing even in my native language. This maybe attributed to a personal lack of writing skills, the fear of making embarrassing grammatical mistakes and most importantly the fear of being misunderstood or sounding offensive to others. All these insecurities portray a weak and rather fearful character that I hate to believe it describes me.

The power of language as a tool of expression has never seized to amaze me. I often get emotional by reading other people’s work not necessarily due to its content but due to the way it is expressed. Written language when used appropriately can become a form of art and exert emotions we never thought pragmatically it would. I envy those that have the ability to captivate an audience through their words. Their ability is a sign of a charismatic personality and empowers them to do great things.

Is this ability attributed to a natural talent or is it primarily a product of education and systematic practice? This fundamental question has been torturing me for years. I feel extremely disappointed with myself for not having it answered.

In my mind I have glorified the great masters of the language, famous politicians, writers, poets and modern philosophers, and I have tried to unsuccessfully to imitate their style and language structure. Maybe this effort is doomed to fail since they were trying to convey grant things and I only merely to convey my personal thoughts and feelings. One may argue there is nothing grant about the latter and therefore the end-result will always be lacking. One may also argue that if you try too much, you overcomplicate things and your words loose the beauty of simplicity. The low significance of my ideas demands that I remain as minimalistic as possible; however the complexities and confusions associated with my personal thinking process drive me towards the opposite direction. The latter ambiguity compromises the purity in expressing my thoughts.

I conclude my thoughts with a wish that the next time I write in this space I will do so in a more simplistic and interesting manner.

P.S.

Maybe things are not so bad, maybe I am being oversensitive. It is difficult to tell. However I am almost certain that discussing it will do no harm.

Η Αθήνα Όμηρος των Συγκρούσεων Περιθωριακών Κοινωνικών Ομάδων

Για μία ακόμη φορά τον κέντρο της Αθήνας έγινε εστία συγκρούσεων μεταξύ των πιο ακραίων και βίαιων κοινωνικών ομάδων. Οι θιασώτες της φασιστικής ιδεολογίας υπερασπιστήκαν το «δικαίωμα» τους να συναθροίζονται και να εκφράζουν τις επικίνδυνες και παράλογες θέσεις τους «ανοίγοντας» κεφάλια. Είναι οι κύριοι φταίχτες για το κακό και την αναστάτωση που προκλήθηκε αλλά δυστυχώς όχι οι μοναδικοί.

Οι εκπρόσωποι του ακροαριστερού και αντιεξουσιαστικού χώρου ανέλαβαν να σώσουν την χαμένη «τιμή» της ανεκτικής και δημοκρατικής πατρίδος μας εκστρατεύοντας συντεταγμένα κατά των ακροδεξιών επιδιώκοντας την αποτροπή της εθνικοπατριωτικής συγκέντρωσης τους. Δεν υπολόγισαν όμως όπως λένε στην υποστήριξη που θα παρείχε η «αδέκαστη» και «πατριωτική» ελληνική αστυνομία στους ακροδεξιούς (λες και γεννηθήκαν χθες). Τρίζουν τα κόκαλα του Τσε και του Μπακούνιν με τους συγχρόνους «επαναστάτες» του γλυκού νερού που ζητάν την προστασία της αστυνομίας, την εξουσία της οποίας δεν αποδέχονται, για να αντιμετωπίσουν τους θρασύδειλους ακροδεξιούς αντιπάλους τους.

Την ίδια ώρα οι «θαρραλέοι» εθνικοπατριώτες κρύβονται πίσω από τις ασπίδες των κυβερνητικά καθοδηγούμενων δυνάμεων καταστολής και εξαπολύουν άνανδρες και αιματηρές επιθέσεις ενάντια στις «φιλειρηνικές» δυνάμεις του αντιεξουσιαστικού και ακροαριστερού χώρου. Η επικινδυνότητα και η καταστροφικότατα της ιδεολογία τους εκφράζεται με τον πιο οδυνηρό τρόπο μέσω της βίας τους η οποία συνοδεύει και συνδιαμορφώνει όλη τους την «πολιτική και κοινωνική» δράση.

Την ώρα που οι ακραίοι πλακώνονται «ηρωικά» μεταξύ τους στο όνομα κάποιων περιθωριοποιημένων ιδεολογιών οι υπόλοιποι, που είμαστε η σιωπηρή πλειοψηφεία, πληρώνουμε τη νύφη, ίσως όχι άδικα αφού δεν αντιδρούμε. Οι έμποροι αισθάνονται απροστάτευτοι και βλέπουν τα καταστήματα τους να καταστρέφονται, οι Αθηναίοι την πόλη τους να ρημάζετε και να δυσφημείται και οι εργαζόμενοι και οι φοιτητές τους αγώνες τους να δυσφημούνται και να ποινικοποιούνται. Αυτοί όμως που πληρώνουν το χειρότερο τίμημα είναι οι αθώοι μετανάστες που πέφτουν θύματα της τυφλής ρατσιστικής βίας μικρών φασιστικών ομάδων, που δρουν σχεδόν ανενόχλητες με την ανοχή της πολιτείας και την έμμεση υποστήριξη ακροδεξιών πολιτικών σχηματισμών.

Ως πότε στο όνομα της ελεύθερης έκφρασης θα ανεχόμαστε τη βία ορισμένων ακραίων ιδεολογικών ομάδων και την κατάχρηση του πανεπιστημιακού ασύλου από τους «γνωστούς άγνωστους»? Ως πότε τα αιματηρά εγκλήματα εθνικιστικού μίσους των ακροδεξιών θα μένουν ατιμώρητα? Ως πότε οι βανδαλισμοί των ακροαριστερών και των αναρχικών θα δικαιολογούνται εξαιτίας της παραπάνω ατιμωρησίας?

Οι Αθηναίοι πολίτες οφείλουν να σπάσουν τα δεσμά της ομηρίας τους και να διεκδικήσουν από την πολιτεία αποζημιώσεις για τις υλικές καταστροφές και την δυσφήμιση της πόλης και από την αστυνομία να επιβάλει επιτέλους μια στοιχειώδη τάξη και να πάψει να καλύπτει τη δράση ακροδεξιών στοιχείων. Οι αρχηγοί των ακροδεξιών ομάδων θα πρέπει να τιμωρούνται αυστηρά κάθε φορά όταν παρακινούν συστηματικά ομοϊδεάτες τους σε βίαιες πράξεις. Καμία μορφή βίας δεν πρέπει να επιδέχεται ιδεολογική κάλυψη. Η αριστερά με τη σειρά της πρέπει να αποδείξει την ιδεολογική της υπεροχή και συγκρότηση αναλαμβάνοντας ουσιαστικές πρωτοβουλίες να ηρεμήσουν τα πνεύματα στο χώρο της ακροαριστεράς και να σταματήσει να δικαιολογεί τους βανδαλισμούς ως μέσο έκφρασης της αγανάκτησης. Ας αφήσουν επιτέλους τα καδρόνια, τις πέτρες και τις σημαίες και ας ασχοληθούν με πράγματα πιο παραγωγικά και επωφελή για την κοινωνία, που θέλουν να «σώσουν».Το δικαίωμα της διαμαρτυρίας πρέπει να περιφρουρηθεί αυστηρά χωρίς όμως να θυσιάζονται οι αρχές της ισονομίας, της κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης και της ασφάλειας.

Ελπίζω πως αυτά, που έδειξαν οι κάμερες και εκθέσανε δημόσια την αστυνομία και το κράτος, θα αναγκάσου κάποιους κρατικούς λειτουργούς έστω και στο όνομα της ψήφου να δραστηριοποιηθούν προς τη σωστή κατεύθυνση. Η υπομονή των Αθηναίων έχει άλλωστε εξαντληθεί.

P.S.

Α) Ζητώ συγνώμη αν έθιξα κάποιους με τις αιχμηρές μου θέσεις και το σκληρό και δεικτικό μου ύφος αλλά ειλικρινά η κατάσταση αυτή δεν είναι πια ανεκτή.

Β) Ο αναίμακτος αγώνας είναι συχνά ο πιο αποτελεσματικός αλλά απαιτεί θυσίες και όραμα. Ουμανιστικές θέσεις δεν πρέπει να εκφράζονται με τη βία γιατί τότε ο αγώνας μας χάνει το ηθικό του έρεισμα.

Γ) Η καπηλεία του πατριωτισμού από τους ακροδεξιούς και της ανεκτικότητας από τους ακροαριστερούς πρέπει να στιγματιστούν

Δ) Το ζήτημα δεν είναι η απομόνωση και η περιθωριοποίηση των ακραίων στοιχείων της κοινωνίας αλλά η ενσωμάτωση και η μεταστροφή της ιδεολογίας τους. Κανείς δεν είναι χαμένη υπόθεση, όλοι «σώζονται».

Ε) Τα αστυνομικά μέτρα δεν θα δώσουν τη λύση. Η παιδεία και η προάσπιση του πολιτικού πολιτισμού από τους ενεργούς πολίτες είναι τα κύρια όπλα για την μεταστροφή της κατάστασης.

ΣΤ) Ας απαγορευτεί επιτέλους η χρήση των χημικών ως μέσο καταστολής. Θα ήταν μια πρωτοβουλία που θα αποδείκνυε τον πολιτικό πολιτισμό μας και την ευαισθησία μας για την ανθρώπινη υγεία.